LÀM GÌ KHI HÀNG XÓM LẤN CHIẾM ĐẤT ĐAI?
Trong thực tế đời sống, tranh chấp đất đai giữa các hộ liền kề xảy ra khá phổ biến, đặc biệt là tình trạng hàng xóm lấn chiếm đất. Vậy khi bị hàng xóm lấn chiếm đất thì phải giải quyết như thế nào để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình?
1. Thế nào về hành vi lấn chiếm đất?
Theo khoản 1 Điều 3 Nghị định 91/2019/NĐ-CP, lấn đất được giải thích là việc người sử dụng đất chuyển dịch mốc giới hoặc ranh giới thửa đất để mở rộng diện tích đất sử dụng mà không được cơ quan quản lý nhà nước về đất đai cho phép hoặc không được người sử dụng hợp pháp diện tích đất bị lấn đó cho phép.
Cùng với đó, tại khoản 3 Điều 3 Nghị định 91/2019/NĐ-CP cũng giải thích hành vi chiếm đất như sau:
Chiếm đất là việc sử dụng đất thuộc một trong các trường hợp sau đây:
– Tự ý sử dụng đất mà không được cơ quan quản lý nhà nước về đất đai cho phép;
– Tự ý sử dụng đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác mà không được tổ chức, cá nhân đó cho phép;
– Sử dụng đất được Nhà nước giao, cho thuê đất đã hết thời hạn sử dụng mà không được Nhà nước gia hạn sử dụng (trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp sử dụng đất nông nghiệp);
– Sử dụng đất trên thực địa mà chưa hoàn thành các thủ tục giao đất, cho thuê đất theo quy định của pháp luật.
2. Bị hàng xóm lấn chiếm đất cần phải làm gì?
Khi quyền sử dụng đất bị xâm phạm, người sử dụng đất cần xử lý theo từng bước, bảo đảm đúng căn cứ pháp lý và trình tự thủ tục để tránh bất lợi về sau.
Thứ nhất, kiểm tra hồ sơ pháp lý về thửa đất.
Người sử dụng đất nên kiểm tra Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) và hồ sơ liên quan, đặc biệt là các thông tin về diện tích, kích thước cạnh, tứ cận và sơ đồ thửa đất. Đây là cơ sở quan trọng để xác định phạm vi quyền sử dụng đất được Nhà nước công nhận. Trong trường hợp cần xác minh hoặc đối chiếu dữ liệu địa chính, có thể liên hệ Văn phòng đăng ký đất đai Văn phòng đăng ký đất đai để trích lục hồ sơ. Nếu không kiểm tra kỹ bước này, người sử dụng đất có thể rơi vào tình huống tranh chấp phần diện tích thực tế nằm ngoài ranh giới pháp lý, dẫn đến bất lợi khi giải quyết.
Thứ hai, ghi nhận hiện trạng thực tế.
Ngay khi phát hiện dấu hiệu lấn chiếm, nên chụp ảnh, quay video khu vực tranh chấp, ghi nhận vị trí, mốc giới bị ảnh hưởng, thời điểm phát sinh hành vi lấn chiếm. Nếu vụ việc có nguy cơ phức tạp, việc lập vi bằng hoặc có người làm chứng sẽ giúp tăng giá trị chứng cứ. Chứng cứ hiện trạng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì trong nhiều trường hợp, bên vi phạm có thể thay đổi tình trạng đất hoặc công trình sau đó.
Sau khi có căn cứ ban đầu, người sử dụng đất nên đề nghị đo đạc, trích đo địa chính. Việc đo đạc bởi cơ quan chuyên môn giúp xác định chính xác ranh giới thửa đất, phần diện tích bị lấn chiếm (nếu có) và loại trừ tranh chấp phát sinh từ sai số bản đồ cũ hoặc mốc giới bị xê dịch theo thời gian. Kết quả đo đạc là chứng cứ kỹ thuật khách quan, thường được cơ quan hòa giải và Tòa án sử dụng làm căn cứ giải quyết tranh chấp.
Thứ ba, trao đổi, thương lượng trực tiếp.
Các bên nên ưu tiên trao đổi, thương lượng trực tiếp. Việc trao đổi thiện chí, cung cấp thông tin pháp lý rõ ràng có thể giúp giải quyết tranh chấp nhanh chóng, tiết kiệm chi phí và giữ gìn quan hệ láng giềng. Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ việc được xử lý ổn thỏa ở giai đoạn này khi hai bên thống nhất điều chỉnh mốc giới hoặc trả lại phần đất bị lấn chiếm.
Thứ năm, yêu cầu hòa giải tại UBND cấp xã.
Nếu thương lượng không đạt kết quả, người sử dụng đất có quyền gửi đơn yêu cầu hòa giải tại UBND cấp xã UBND cấp xã nơi có đất tranh chấp. Đây là bước thủ tục quan trọng và trong nhiều trường hợp là điều kiện bắt buộc trước khi khởi kiện ra Tòa án. Kết quả hòa giải sẽ được lập thành biên bản hòa giải thành hoặc hòa giải không thành, làm căn cứ pháp lý cho bước tiếp theo.
Thứ sáu, khởi kiện đến tòa án có thẩm quyền
Trường hợp hòa giải không thành, người sử dụng đất có thể khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực nơi có đất. Tại đây, người khởi kiện có thể yêu cầu xác định ranh giới hợp pháp, buộc trả lại phần đất bị lấn chiếm, yêu cầu tháo dỡ công trình vi phạm và bồi thường thiệt hại (nếu có căn cứ).
Trong quá trình xử lý tranh chấp, cần đặc biệt lưu ý không tự ý tháo dỡ công trình, không có hành vi xâm phạm tài sản của bên kia hoặc sử dụng vũ lực. Những hành vi này có thể khiến người bị lấn chiếm rơi vào trách nhiệm pháp lý dân sự, hành chính hoặc thậm chí hình sự. Đồng thời, cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ pháp lý, chứng cứ hiện trạng và tài liệu đo đạc để bảo đảm vị thế pháp lý vững chắc khi hòa giải hoặc tố tụng.
Tóm lại, khi bị lấn chiếm đất, người sử dụng đất cần thực hiện đúng các bước: kiểm tra pháp lý, ghi nhận chứng cứ, đo đạc ranh giới, thương lượng, hòa giải tại cơ sở và khởi kiện nếu cần thiết. Việc xử lý đúng trình tự không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp mà còn hạn chế rủi ro tranh chấp kéo dài và chi phí pháp lý phát sinh.
KHUYẾN NGHỊ CỦA LUẬT 3S:
[1] Đây là Bài viết khái quát chung về vấn đề pháp lý mà quý Khách hàng, độc giả của Luật 3S đang quan tâm, không phải ý kiến pháp lý nhằm giải quyết trực tiếp các vấn đề pháp lý của từng Khách hàng. Do đó, bài viết này không xác lập quan hệ Khách hàng – Luật sư, và không hình thành các nghĩa vụ pháp lý của chúng tôi với quý Khách hàng.
[2] Nội dung bài viết được xây dựng dựa trên cơ sở pháp lý là các quy định pháp luật có hiệu lực ngay tại thời điểm công bố thông tin, đồng thời bài viết có thể sử dụng những kiến thức hoặc ý kiến của các chuyên gia được trích dẫn từ nguồn đáng tin cậy (nếu có). Tuy nhiên, lưu ý về hiệu lực văn bản pháp luật được trích dẫn trong bài viết có thể đã thay đổi hoặc hết hiệu lực tại thời điểm hiện tại mà mọi người đọc được bài viết này. Do đó, cần kiểm tra tính hiệu lực của văn bản pháp luật trước khi áp dụng để giải quyết các vấn đề pháp lý của mình hoặc liên hệ Luật 3S để được tư vấn giải đáp.
[3] Để được Luật sư, chuyên gia tại Luật 3S hỗ trợ tư vấn chi tiết, chuyên sâu, giải quyết cho từng trường hợp vướng mắc pháp lý cụ thể, quý Khách hàng vui lòng liên hệ Luật 3S theo thông tin sau: Hotline: 0363.38.34.38 (Zalo/Viber/Call/SMS) hoặc Email: info.luat3s@gmail.com
[4] Dịch vụ pháp lý tại Luật 3S:
Tư vấn Luật | Dịch vụ pháp lý | Luật sư Riêng | Luật sư Gia đình | Luật sư Doanh nghiệp | Tranh tụng | Thành lập Công ty | Giấy phép kinh doanh | Kế toán Thuế | Bảo hiểm | Hợp đồng | Phòng pháp chế, nhân sự thuê ngoài | Đầu tư | Tài chính | Dịch vụ pháp lý khác …
